Ruch Narodowy


Po zakończeniu bardzo burzliwej debaty na Sejmie Czteroletnim 3 maja 1791 r. przyjęto przez aklamację ustawę, którą dziś określamy Konstytucją 3 Maja. Była ona drugą na świecie i pierwszą w Europie ustawą określającą zasady sprawowania władzy, prawa oraz obowiązki obywateli. 
W pierwszych zdaniach uchwalonego przez aklamację dokumentu podkreślano jedność państwa; jeden rząd, skarb i armię. Artykuł pierwszy konstytucji potwierdzał dominującą rolę religii katolickiej. W drugim zaakcentowano pozycję szlachty, gwarantując jej przyznane dawniej przywileje.
Ustawa o miastach potwierdzała prawo mieszczan do samostanowienia w istotnych sprawach oraz posiadania ziemi.
Artykuł czwarty utrzymywał poddaństwo chłopów wobec szlachty, przyjmując jednak włościan „pod opiekę prawa i rządu krajowego„, co gwarantowały umowy zawarte przez nich z właścicielami ziem.
Konstytucja ustanowiła trójpodział władzy. Władzę ustawodawczą miał stanowić dwuizbowy parlament, składający się z sejmu – 204 posłów spośród szlachty i 24 przedstawicieli miast oraz senatu (złożonego z biskupów, wojewodów, kasztelanów i ministrów pod przewodnictwem króla).
Funkcję wykonawczą miał sprawować król i odpowiedzialny przed sejmem rząd (Straż Praw), który tworzył prymas oraz ministrowie policji, pieczęci (spraw wewnętrznych), skarbu, wojny i spraw zagranicznych. Król mógł powoływać ministrów, senatorów, biskupów, oficerów i urzędników. Funkcję sądowniczą powierzano trybunałom.
Część szósta dokumentu dotyczyła organizacji sejmu. Zlikwidowano instrukcje poselskie nakładające na posłów obowiązek stosowania się do zaleceń ich lokalnego środowiska i zniesiono liberum veto, wprowadzając głosowania większościowe. Kadencja miała trwać dwa lata, a posiedzenia organizować w zależności od potrzeb. Raz na 25 lat miał być zwoływany sejm nadzwyczajny, na którym posłowie mieli pracować nad poprawą konstytucji.
Wprowadzono tron dziedziczny, likwidując wolną elekcję. Następcą tronu po Stanisławie Auguście miał być Fryderyk August, wnuk Augusta III Sasa i jego potomkowie. W przypadku śmierci króla lub niemożności sprawowania przez niego funkcji regencję miała sprawować Straż Praw po przewodnictwem królowej lub prymasa.
Końcowy artykuł Konstytucji poświęcono „sile zbrojnej narodowej„, której celem miała być obrona Rzeczypospolitej.
Niewątpliwie ów dokument dał iskrę dla narodzin narodu polskiego w niezwykle trudnych czasach, a także wzmocnił i ukierunkował drogę wiary dla Polaków, co podkreślają pierwsze słowa Konstytucji: „W Imię Boga w Trójcy Świętej jedynego.”.
HK